το Άγιο Όρος στη γερμανική κατοχή

ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ -ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΑΡΤΗΣΗΣΑμέσως μετά την κατάληψη της Ελλάδος από τον Γερμανικό στρατό το 1941, υπό κατοχή περιήλθε και το Άγιο Όρος.

Προ του κινδύνου να περάσει το Άγιο Όρος στην Βουλγαρική διοίκηση, όπως εντονότατα επιδίωκαν και διέδιδαν οι Βούλγαροι, πράγμα που πρώτοι το έμαθαν οι Βούλγαροι μοναχοί, και μετά την συνάντηση του Βασιλιά Βόρις με τον Χίτλερ την 19/4/1941 προκειμένου να συνεννοηθούν τον διαμελισμό των Βαλκανίων προς όφελος της Βουλγαρίας.

Η ηγεσία του Αγίου Όρους κλήθηκε να λάβει μέτρα για τον περιορισμό της απειλής.

Στις 22/4/1941 πέντε αξιωματικοί του γερμανικού στρατού με επικεφαλής τον ταγματάρχη στρατιωτικό διοικητή Ν Μαδύτου επισκέφτηκαν τις Καρυές και την ιερά κοινότητα. Οι Γερμανοί βεβαίωσαν ότι δεν θα θιγούν τα προνόμια του Αγίου Όρους.

Την ίδια ημέρα συγκλήθηκε η Έκτακτη Διπλή Ιερά Σύναξη (ΕΔΙΣ), η οποία πήρε απόφαση για αποστολή επιστολής προς τον Αδόλφο Χίτλερ με την οποία ζητούσαν να αναλάβει «υπό την υψηλήν προστασίαν και κηδεμονίαν» του το Άγιο Όρος.

Την επιστολή παρέλαβαν με επισημότητα έξη αξιωματικοί του Γερμανικού στρατού στις 29/4/1941 προκειμένου να προωθηθεί προς το Βερολίνο. Ο Χίτλερ ανταποκρίθηκε αμέσως θετικά στα αιτήματα των μοναχών και ο Γερμανικός στρατός απαγόρευσε την είσοδο των Βουλγάρων στο Άγιο Όρος που ήδη είχαν στρατοπεδεύσει στην Ιερισσό.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η επιστολή υπήρξε σωτήρια για το Άγιο Όρος και αποτέλεσε δείγμα υψηλής διπλωματικής ευελιξίας, αλλά θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτή η επιστολή δεν συντάχθηκε χωρίς προβλήματα.

Αντιδράσεις υπήρξαν από την Ι Μ Γρηγορίου και τον Γέροντα Βαρλαάμ, τους εκπροσώπους των σλαβοφώνων μονών Παντελεήμονος (Ρώσικο) , Ζωγράφου (Βουλγάρικο) και η υπογραφή γίνηκε μετά από αμοιβαίες παραχωρήσεις, παράλληλα όμως συνέταξαν υπόμνημα που ζητούσε Διεθνοποίηση του Αγίου Όρους και ο αντιπρόσωπος της Παντελεήμονος Βασίλειος Κριβοσέιν, ο οποίος γνώριζε άριστα την γερμανική γλώσσα αναχώρησε με προορισμό το Βερολίνο και Σόφια για να επιδώσει το υπόμνημα, ενεργούσαν με στόχο την εγκατάσταση γερμανικού και βουλγαρικού στρατού στο Άγιο Όρος ή την Διεθνοποίηση.

Στην όλη αυτή προσπάθεια βοήθησε και ο μοναχός Βενιαμίν της Παντελεήμονος και οι βουλγάρικής καταγωγής μοναχοί Μιχαήλοφ (του κελιού «Άξιον Εστί» ) και Ευθύμιος της Ζωγράφου.

Το σχέδιο τους αυτό είχε δύο σκέλη

1ον Δημιουργία προϋποθέσεων και συνθηκών που θα υποχρέωναν τον γερμανικό στρατό να εισβάλει.

2ον Η αποστολή μονάδων του Βουλγάρικου στρατού και τελική κατάληψη του Αγίου Όρους από τους Βουλγάρους.

Για την εκπλήρωση αυτών των στόχων εκμεταλλευόντουσαν και το παραμικρότερο περιστατικό για να τονίσουν την ανεπάρκεια της Ελληνικής Χωροφυλακής ή τον Κομμουνιστικό κίνδυνο.

Στην συνέχεις τόνισαν την ευθύνη των Αγιορειτών για την προστασία των κειμηλίων και πάντα κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι το Άγιο Όρος πρέπει να περάσει επίσημα στον γερμανικό στρατό.

Την επιστολή του Αγίου Όρους προς τον Χίτλερ την έμαθε η Ελληνική κυβέρνηση τον Μάρτιο του 1942, το Υπουργείο των Εξωτερικών από τον νομικό σύμβουλο Κ Τενεκίδη στα 15/5/1942 απάντησε ότι το πρακτικό της συνεδρίας ΝΔ της ΕΔΙΣ και η επιστολή προς τον Χίτλερ δεν μπορούν να μεταβάλουν το καθεστώς του Αγίου Όρους και ότι το ΕΔΙΣ κινήθηκε στα όρια της δικαιοδοσίας του.

Την επιστολή αυτή προς τον Χίτλερ επικαλούντο οι Αγιορείται κάθε φορά που επιέζοντο από τις γερμανικές δυνάμεις κατοχής, με θετικά πάντα αποτελέσματα.

Οι Γερμανοί υπήγαγαν στην δικαιοδοσία του γερμανικού Περιφερειακού Φρουραρχείου Λαγκαδά το Άγιο Όρος και ειδικά στον Λοχαγό Γκρίσε (Η Grisse), ο οποίος ενδιαφέρθηκε θετικά για το Άγιο Όρος και βοήθησε τους Αγιορείτες, την ίδια τακτική ακουλούθησε ο Ταγματάρχης Στένγκερ ( G Stenger) μέχρι τον Ιούνιο του 1944.

Έκτοτε το Άγιο Όρος μετατέθηκε στην Στρατιωτική Διοίκηση Ελλάδος στην Αθήνα. Και υπεύθυνος ορίστηκε ο Δρ Γιαχερ (Jacher).

Παράλληλα το ΑΟ λειτουργούσε σύμφωνα με τις διατάξεις του ΚΧ (Καταστατικός Χάρτης) και η Ελληνική Διοίκηση Α.Ο. (ΔΑΟ) με διοικητή τον Αρ Φωκά (μέχρι 26/6/1941) , Β Κορφιώτάκη (1/8/1941 – Φεβρουάριο 1943) ο οποίος δέχτηκε πλήθος διαβολές από τα σλαβόφωνα μοναστήρια οι οποίες τον έφεραν σε ευθεία σύγκρουση με τα συμφέροντα τους και τον υποχρέωσαν να εγκαταλείψει το Α.Ο. τοποθετώντας προσωρινό διοικητή τον υπομοίραρχο Αν Πάλμο

Σε επέμβαση του Γερμανού Ταγματάρχης Στένγκερ μετά από διαβολές των Σλάβων μοναχών προκειμένου να αντικατασταθεί ο Β Κορφιωτάκης και σε ερώτηση του αν επιθυμούν οι μοναχοί να μην υπάρχει Έλληνας διοικητής οι μοναχοί έδωσαν την πιο κάτω απάντηση « Το να ερωτάται το ελληνικότατον ΑΟ αν επιθυμεί Έλληνα Διοικητήν της προξενεί εντύπωσιν».

Φυσικά οι Σλάβοι (Ρώσοι και Βούλγαροι) διεχώρησαν επιδεικτικά την θέση τους στην πιο πάνω τοποθέτηση των Ελλήνων μοναχών. Στο ενδεχόμενα να τεθεί επικεφαλής Γερμανός ή Βούλγαρος διοικητής η Αθήνα έστειλε τον τμηματάρχη του Υπουργείου Εσωτερικών Δημ Ρωμανό σαν Διευθυντή της Διοικήσεως του Α.Ο.


5 commenti

Archiviato in Uncategorized

5 risposte a “το Άγιο Όρος στη γερμανική κατοχή

  1. Φίλε ΘΒ
    Έτσι όπως παρουσιάζεις τα πράγματα, έχεις απόλυτο δίκιο. Δυστυχώς, αυτή η εκδοχή απέχει πολύ από την πραγματικότητα…

    1.Για αιώνες η Εκκλησία προπαγανδίζει σε μας, τον «απλό λαό», οτι η θυσία για την πατρίδα και τη θρησκεία είναι υπέρτατο αγαθό. Ως παραδείγματα για τις επόμενες γενιές προβάλονται ο ασυρματιστής Παΐσιος, ο αξιωματικός Γεώργιος και άλλοι. Σε καμία περίπτωση δεν προωθούνται οι «διπλωμάτες» ηγούμενοι του Αγίου Όρους, που για να σώσουν τη ζωή και τα προνόμιά τους καλωσορίζουν οποιονδήποτε εχθρό.

    2.Διάβασα προσεχτικά την επιστολή της ντροπής (αν δεν την έχεις διαβάσει κοίταξε στο βλογ μου) και δεν βρήκα πουθενά καμία αναφορά στον «βουλγαρικό κίνδυνο». Προκαλώ όποιον βρει έστω και την πιο υπόγεια αναφορά να μου την επισημάνει! Ίσα ίσα που τονίζονταν σε τρία σημεία ο πολυεθνικός χαρακτήρας του όρους… Οι ήρωές σου μόνο για δύο πράγματα εκλιπαρούσαν, την προστασία των κτημάτων τους και τη διαφύλαξη της προνομιακής τους μεταχείρισης από το (γερμανικό πλέον) κράτος.

  2. Ανορθόδοξε, το 1 δεν το καταλαβαίνω.
    Όσο για το 2, θα ήταν παράξενο να αναφέρουν οι Αγιορείτες βουλγαρικό κίνδυνο, και κατά την εκτίμησή μου θα ήταν κι αποτυχημένο. Αυτά που ζήτησαν ήταν ακριβώς αυτά που έπρεπε να ζητήσουν για να αποτραπεί ο βουλγαρικός κίνδυνος. Αν τον ανέφεραν, δεν θα είχαν επιτυχία.

  3. euxoulis

    το <> με την πραγματικη εννοια της λεξης Αγιο ειναι για εμενα οπως ο Αγιος Βασιλης. Με τα χρονια καταλαβα πως δεν υπαρχει.

  4. Μούτρο

    Την ευλογίαν σας, πάτερ

  5. Leon

    Τα «χρυσόβουλα» του Χίτλερ

    Ανάμεσα σε όλα τα «ιστορικά ντοκουμέντα» που επικαλείται η Μονή Βατοπεδίου για να θεμελιώσει τις αξιώσεις της στη λίμνη Βιστονίδα έχει προκαλέσει ιδιαίτερη εντύπωση το γεγονός ότι στα συμβόλαια μεταξύ ΚΕΔ (δηλαδή ελληνικής κυβέρνησης) και ηγουμένου Εφραίμ, επισημαίνεται το γεγονός ότι το Αγιον Ορος πρόλαβε και προσκύνησε τους Οθωμανούς εγκαίρως, εξασφαλίζοντας έτσι την περιουσία του (βλ. «Με τη σφραγίδα του Πορθητή», Ιός, 7/9/08).

    Δυστυχώς υπάρχουν και χειρότερα. Οι περιβόητες γνωματεύσεις υπέρ της μονής του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Δημοσίων Κτημάτων και Ανταλλάξιμης Περιουσίας, αυτές που κατά τον κ. Σανιδά «παραπλάνησαν» τους υπουργούς, στηρίζονται στο Ν.Δ. 271/1941. Πρόκειται για έναν από τους πρώτους κατοχικούς νόμους και προκαλεί μεγάλη εντύπωση η ειδική μεταχείριση που επιφύλασσε για το Βατοπέδι η κυβέρνηση των δωσιλόγων.

    Το Ν.Δ. 271 «ερμηνεύει» παλιότερο Ν.Δ. του 1924, λέγοντας ότι η «αληθής έννοιά» του είναι ότι με τις διατάξεις του «ανεγνωρίσθησαν τα επί της εν τω Πορτολάγω της Ξάνθης Λίμνης Μπουρού, μεθ’ απάντων των ιχθυοτροφείων αυτής των παρά την νησίδα και τα στόμια της Λίμνης κειμένων (Δαλλιάνι, Καραψέ, Ταουσαντζίκ κλπ.) με τα ανέκαθεν γνωστά τούτων όρια, υφιστάμενα δυνάμει χρυσοβούλων απαράγραπτα δικαιώματα κυριότητος και αποκλειστικής εκμεταλλεύσεως της εν Αγίω Ορει Ιεράς Μονής Βατοπεδίου, η δε μεταξύ ταύτης και του Δημοσίου εκκρεμής δίκη επί της από 1 Μαΐου 1922 αγωγής της πρώτης κατ’ αυτού, κατηργήθη, του Δημοσίου παραιτηθέντος πάσης αξιώσεως επί της λίμνης και των ιχθυοτροφείων, αποδιδομένων εις την ρηθείσαν Ιεράν Μονήν, άνευ ετέρου τινός ανταλλάγματος, πλην των διά των αυτών ως άνω διατάξεων επιβληθέντων εις βάρος αυτής, ήτοι της άνευ αποζημιώσεως μεταβιβάσεως εις το Δημόσιον των εν Χαλκιδική δύο αγροκτημάτων της». Το διάταγμα υπογράφεται από τον πρωθυπουργό της πρώτης κυβέρνησης των δωσιλόγων Γεώργιο Τσολάκογλου.

    Αλλά πώς της ήρθε της κατοχικής κυβέρνησης να αφιερώσει ολόκληρο διάταγμα για να «τακτοποιήσει» τη Μονή Βατοπεδίου; Η απάντηση είναι απλή. Οι εκπρόσωποι της μονής, μαζί με τους εκπροσώπους των άλλων μοναστηριών του Αγίου Ορους, είχαν σπεύσει πρώτοι να δηλώσουν υποταγή στους εισβολείς και να ζητήσουν την προστασία του ίδιου του φίρερ. Με επιστολή τους προς την «Αυτού Εξοχότητα τον Αρχικαγκελλάριον του ενδόξου Γερμανικού Κράτους Κύριον Αδόλφον Χίτλερ εις Βερολίνον», οι «βαθυσεβάστως υποσημειούμενοι Αντιπρόσωποι των Είκοσιν Ιερών Βασιλικών Πατριαρχικών και Σταυροπηγιακών Μονών του Αγίου Ορους Αθω, λαμβάνομεν την εξαιρετικήν τιμήν ν’ απευθυνθώμεν προς την Υμετέραν Εξοχότητα και παρακαλέσωμεν Αυτήν θερμώς, όπως, ευαρεστούμενη, αναλάβη υπό την Υψηλήν προσωπικήν Αυτής προστασίαν και κηδεμονίαν τον Ιερόν τούτον Τόπον, του οποίου Ηγούμενοι και αντιπρόσωποι τυγχάνομεν, διαδεχομένη εν τούτω τους ιδρυτάς και Ευεργέτας του Ιερού τούτου Τόπου Βυζαντινούς Αυτοκράτορας και διαδόχους τούτων».

    Η επιστολή φέρει ημερομηνία 26 Απριλίου 1941. Γράφτηκε δηλαδή μια μέρα προτού μπουν οι Γερμανοί στην Αθήνα. Οι ηγούμενοι εξηγούν στον Χίτλερ:

    «Το Αγιον Ορος, Εξοχώτατε, συνέστη εις Πανορθόδοξον μοναχικήν πολιτείαν, εις ην ανέκαθεν διαβιούν εν αγαστή ομονοία μοναχοί ακωλύτως προσερχόμενοι από διάφορα ορθόδοξα Εθνη, κατά τον Θ’ μ.Χ. αιώνα, πνευματικώς μεν εξαρτωμένων από του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, πολιτικώς δε αυτοδιοικούμενον υπό της Ιεράς Συνάξεως των Αντιπροσώπων των Είκοσιν Ιερών και Κυριάρχων Μονών και πολιτειακώς υπαγομένων υπό την προστασίαν και κηδεμονίαν των Βυζαντινών Αυτοκρατόρων και των διαδόχων Αυτών.

    Το Αυτονομιακόν τούτο πολίτευμα περιεθριγκώθη δι’ αλλεπαλλήλων τυπικών και Χρυσοβούλων των ιδρυτών και ευεργετών των Ιερών μονών Βυζαντινών Αυτοκρατόρων Βασιλείου του Μακεδόνος (882), Ιωάννου Τσιμισκή (972), Κωνσταντίνου Μονομάχου (1046), Στεφάνου Δουσάν (1346) και άλλων Σλαύων, Ουγγροβλάχων Ηγεμόνων και των μετέπειτα Σουλτανικών Φιρμανίων τελευταίως δε υπό του Καταστατικού Χάρτου του 1926, ούτινος δύο αντίτυπα εσωκλείομεν.

    Το ουτωσί καθιερωθέν προνομιακόν καί αυτοδιοίκητον καθεστώς του Ιερού τούτου Τόπου, αποτελέσαν αντικείμενον συζητήσεων και επικυρώσεων διαφόρων διεθνών συνθηκών περιεθριγκώθη τέλος, διά του 62ου άρθρου της Βερολινείου συνθήκης του έτους 1878, έχοντος ούτω, οι μοναχοί του Ορους Αθω οθενδήποτε και αν κατάγωνται θα διατηρήσωσι τα κτήματα και τα πρότερα αυτών δικαιώματα και θ’ απολαύωσιν, άνευ ουδεμιάς εξαιρέσεως, πλήρους ισότητος δικαιωμάτων και προνομίων.

    Των εν Αγίω Ορει ενασκουμένων Μοναχών, ανεξαρτήτως τόπου προελεύσεως και Εθνικότητος, σκοπός και αποστολή καθ’ όλον τον υπερχιλιετή βίον του Αγίου Ορους, υπήρξεν η διατήρησις, προαγωγή και εξασφάλισις των Ιερών αυτού σκηνωμάτων, η διά της ακαταπονήτου φιλεργίας των εν αυτώ ενασκουμένων μοναχών καλλιέργεια της τε εκκλησιαστικής και κλασσικής φιλολογίας και καλλιτεχνίας, ο ασκητικός βίος και η διηνεκής προσευχή υπέρ του σύμπαντος κόσμου.

    Την διατήρησιν του καθεστώτος τούτου της αυτονόμου μοναχικής πολιτείας, ικανοποιούντος πλήρως άπαντας τους εν Αγίω Ορει ενασκουμένους ανεξαρτήτως εθνικότητος Ορθοδόξους μοναχούς και εναρμονιζόμενοι προς τον σκοπόν και την αποστολήν αυτών, παρακαλούμεν και ικετεύομεν θερμώς την Υμετέραν Εξοχότητα όπως αναλάβη υπό την υψηλήν προστασίαν και κηδεμονίαν Αυτής.

    Τον Βασιλέα των Βασιλευόντων και Κύριον των Κυριευόντων εξ όλης ψυχής και καρδίας ικετεύοντες, όπως επιδαψιλεύση τη Υμετέρα Εξοχότητι υγείαν και μακροημέρευσιν επ’ αγαθώ του ενδόξου Γερμανικού Εθνους».

    Μ’ άλλα λόγια, οι Μονές του Αγίου Ορους κράτησαν και απέναντι στη γερμανική κατοχή την ίδια δουλική στάση που είχαν επιδείξει και απέναντι στην απειλή των Οθωμανών. Οπως έσπευσαν τότε να προσκυνήσουν τον Σουλτάνο, εξασφαλίζοντας την εύνοιά του για να μην κινδυνεύσουν τα κεκτημένα προνόμιά τους, έτσι και το 1941 βιάστηκαν να ταχθούν με το μέρος του Χίτλερ για να εξασφαλίσουν μεταξύ άλλων και …τη Βιστονίδα. Ο αναγνώστης της αποκαλυπτικής αυτής επιστολής θα διαπιστώσει άλλωστε ότι οι μοναχοί ονομάζουν «ευεργέτες» και “κηδεμόνες” τους διαδόχους των Βυζαντινών, δηλαδή τους Οθωμανούς, ενώ από τις διάφορες εθνότητες που κατονομάζονται παραλείπεται η ελληνική!

    Η γνησιότητα αυτής της επιστολής επιβεβαιώνεται και από την επίσημη έκδοση της Εκκλησίας της Ελλάδος «Μνήμες και μαρτυρίες από το ’40 και την Κατοχή» (Αθήνα 2000, χορηγός Interamerican). Εκεί αποκαλύπτεται, μάλιστα ότι η επιστολή συντάχθηκε με την υπόδειξη Γερμανού ταγματάρχη, ενώ επιχειρείται να αποδοθεί στη βουλγαρική απειλή η προδοτική στάση των Αγίων Πατέρων (σελ. 354-6).

    Το βέβαιο είναι ότι αποτέλεσμα της δωσιλογικής αυτής στάσης του Αγίου Ορους προς τον ηγέτη της ναζιστικής Γερμανίας ήταν η εύνοια της κυβέρνησης Τσολάκογλου και η αναγνώριση των διεκδικήσεων της Μονής Βατοπεδίου.

    Αλλά η υπόθεση δεν σταματά εδώ. Διότι το Ν.Δ. 271/1941 ήταν τόσο εξόφθαλμα χαριστικό, ώστε λίγους μήνες μετά την απελευθέρωση, καταργήθηκε.

    Στον Α.Ν. 476/9/7/1945 έχει περιληφθεί ειδικό άρθρο, στο οποίο ρητά αναφέρεται ότι «το Ν.Δ. 271/1941 περί εξουσιοδοτήσεως του υπουργού της Γεωργίας να υπογράψει δύο συμβάσεις μετά της Ιεράς Κοινότητος Αγίου Ορους και Ιεράς Μονής Βατοπεδίου κλπ. καταργείται». Ειρωνεία της τύχης: ο νόμος φέρει την υπογραφή ενός ιερωμένου, του αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού, με την ιδιότητα του αντιβασιλέως.

    Ενας καταργημένος κατοχικός νόμος είναι, λοιπόν, τώρα σύμφωνα με τις «γνωμοδοτήσεις» των οργάνων του Δημοσίου και σύμφωνα με τις υπουργικές αποφάσεις της κυβέρνησης το νομικό ντοκουμέντο που στηρίζει τις διεκδικήσεις της μονής.

    Αυτός ο καταργημένος κατοχικός νόμος, προϊόν της συναλλαγής των μονών με τον ίδιο τον Χίτλερ, βρίσκεται στη βάση του σημερινού σκανδάλου.

    (Ελευθεροτυπία, 20/9/2008)

    http://www.iospress.gr

Rispondi

Inserisci i tuoi dati qui sotto o clicca su un'icona per effettuare l'accesso:

Logo di WordPress.com

Stai commentando usando il tuo account WordPress.com. Chiudi sessione /  Modifica )

Google photo

Stai commentando usando il tuo account Google. Chiudi sessione /  Modifica )

Foto Twitter

Stai commentando usando il tuo account Twitter. Chiudi sessione /  Modifica )

Foto di Facebook

Stai commentando usando il tuo account Facebook. Chiudi sessione /  Modifica )

Connessione a %s...